“Già rồi ho là bình thường, ông bà nào mà chả ho”, câu này chắc quen thuộc với nhiều người. Tuy nhiên ho mãn tính ở người cao tuổi đôi khi không chỉ là một cơn ho, mà là những cảnh báo sức khoẻ cơ thể cần được chăm sóc. Những sai lầm khi điều trị ho phổ biến có thể làm nặng thêm tình trạng ho ở người cao tuổi.
Nội dung bài viết
Sai lầm số 1: Ho mãn tính là chuyện bình thường ở người già
Sự thật: Ho mãn tính (kéo dài trên 8 tuần) luôn cần được tìm nguyên nhân.
Theo hướng dẫn của Hiệp hội Bác sĩ Lồng ngực Hoa Kỳ (ACCP) và Hiệp hội Hô hấp Châu Âu (ERS), ho mãn tính ở người lớn tuổi thường liên quan đến:
- Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)
- Hen khởi phát muộn
- Trào ngược dạ dày
- Chảy dịch mũi sau
- Tác dụng phụ của thuốc
Vì vậy, ho không phải “do tuổi già” mà thường là dấu hiệu sức khoẻ cụ thể không nên bỏ qua. Nếu ho kéo dài trên 3-4 tuần thì nên được thăm khám y tế.
Sai lầm số 2: Ho thì dùng thuốc ức chế ho là xong
Rất nhiều người cao tuổi được cho uống thuốc ức chế ho mạnh để cắt cơn ho, giúp ngủ yên. Nhưng nếu ho có đờm mà dùng thuốc ức chế ho, đặc biệt là nhóm ức chế trung tâm ho, có thể gây ứ đọng đờm, tăng nguy cơ nhiễm trùng, nguy cơ viêm phổi cao hơn.
Ở người cao tuổi, phản xạ ho vốn đã yếu, ức chế thêm có thể làm đường thở “không được làm sạch” cần thiết. Do đó tuỳ vào loại ho và nguyên nhân gây ho để quyết định dùng sản phẩm hỗ trợ hay điều trị nào cho phù hợp. Ví dụ ho có đờm thì sẽ ưu tiên thuốc loãng đờm, long đờm. Với ho khan, ho kích ứng thì ưu tiên các sản phẩm làm dịu, giảm kích ứng. Không phải ho nào cũng dùng kháng sinh hay kháng viêm mạnh.
Sai lầm số 3: Ho mãn tính kéo dài thì cứ thuốc kháng sinh luôn cho nó nhanh khỏi
Đây là sai lầm rất phổ biến. Hầu hết ho kéo dài thường không liên quan đến nhiễm khuẩn, mà phần lớn là do: Viêm đường thở sau nhiễm virus, trào ngược, dị ứng, tác dụng phụ thuốc, tâm lý…
Tự ý dùng kháng sinh có thể làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc, rối loạn tiêu hoá, tương tác thuốc với các thuốc tim mạch, tiểu đường. Chỉ dùng kháng sinh khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn rõ ràng: sốt cao, đờm vàng xanh đặc, khó thở, đau ngực và phải có chỉ định của bác sĩ.
Sai lầm số 4: Chăm sóc sai cách tại nhà
Chăm sóc không đúng cách có thể làm trầm trọng thêm ho mãn tính ở người cao tuổi. Nhiều khi thấy các cụ ho, con cháu sợ mệt lại yêu cầu cụ nằm nghỉ ngơi, hạn chế vận động. Nằm nhiều khiến tình trạng đờm ứ đọng trong đường hô hấp khó đầy được ra ngoài.
Bản thân người già phản xạ khát giảm, do đó thường uống rất ít nước. Khi chăm sóc nếu không nhắc nhở thường xuyên, việc uống nước có thể bị bỏ qua khiến niêm mạc hô hấp khô, dễ tổn thương khi ho, làm ho kéo dài lẩn quẩn.
Một số sai lầm khác phải kể đến như ăn quá no vào buổi tối, nằm gối đầu thấp dễ gây trào ngược khi đi ngủ. Hoặc để nhiệt độ phòng ngủ quá lạnh, quá khô, gió thốc vào người cũng là yếu tố kích thích cơn ho.
Khi chăm sóc người cao tuổi bị ho mãn tính, cần chú ý nhắc các cụ uống đủ nước, nên uống nước ấm. Giữ ấm vùng cổ ngực, kê cao đầu khi ngủ. Tập thở rất quan trọng, thở chậm nhưng thở sâu. Tránh các yếu tố kích thích như khói thuốc, khói hương, khí lạnh. Và quan trọng là chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân bằng.
Sai lầm số 5: Không để ý đến thuốc đang dùng
Một trong những nguyên nhân thường gặp nhất của tình trạng ho mãn tính ở người cao tuổi là do thuốc hạ áp nhóm ức chế men chuyển (ví dụ Renitec, Coversyl…). Nếu không khai thác kỹ thông tin, có thể khiến sai lầm khi điều trị ho kéo dài ở người cao tuổi vì không đúng nguyên nhân.
Thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitors) là nhóm thuốc thường dùng để điều trị tăng huyết áp và bệnh tim mạch. Một trong những tác dụng phụ được ghi nhận rõ ràng là ho khan kéo dài — hầu hết là không nguy hiểm nhưng có thể gây khó chịu và ảnh hưởng chất lượng sống
Tần suất ho khan do thuốc ACE-I đã được báo cáo là khoảng 5% đến 20% bệnh nhân dùng thuốc ức chế men chuyển theo số liệu trong một báo cáo đăng trên Tạp chí Dược học Singapore (2014).
Những dấu hiệu cần được thăm khám ngay với ho mãn tính ở người cao tuổi
Người cao tuổi cần được thăm khám và chỉ định điều trị kịp thời, không nên trì hoãn nếu có các dấu hiệu sau:
- Ho kéo dài trên 3 tuần không cải thiện
- Sốt ≥ 38.5°C
- Đờm vàng đậm hoặc xanh
- Khó thở
- Đau ngực
- Ho ra máu
- Sụt cân không rõ nguyên nhân
- Tiền sử hút thuốc nhiều hoặc sống trong môi trường nhiều khói thuốc
- Tiền sử bệnh tim, hen… ho tăng nặng
Bàn luận
Ho mãn tính ở người cao tuổi không đáng sợ, nhưng hiểu sai về nó thì có thể nguy hiểm. Điều quan trọng không phải là dập tắt cơn ho càng nhanh càng tốt, mà cần tìm đúng nguyên nhân, điều trị an toàn, chăm sóc đúng cách và theo dõi sát để kịp thời nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm.
Chỉ cần tránh 5 sai lầm khi điều trị ho thường gặp ở trên, chúng ta đã giúp người thân lớn tuổi giảm rất nhiều nguy cơ biến chứng nặng.
Có thể bạn quan tâm: Ho kéo dài ở người cao tuổi
Đọc thêm các bài viết chăm sóc sức khỏe gia đình khác tại đây.
Nếu bạn có bất cứ điều gì về sức khỏe muốn chia sẻ hay các câu hỏi về thuốc, hãy để lại comment hoặc nhắn tin theo địa chỉ email: nguyenvunguyetminh@gmail.com . Tôi luôn sẵn sàng lắng nghe và hỗ trợ bạn vì một cộng đồng sử dụng thuốc an toàn.
